W Muzeum Narodowym w Poznaniu od  21 marca do 6 czerwca 2010 jest dostępna dla publiczności ekspozycja pt. „Chełmoński, Chmielowski, Witkiewicz. Pracownia w Hotelu Europejskim w Warszawie (1874-1883)”. Ekspozycja ta  zakłada rekonstrukcję szczególnego momentu w sztuce polskiej. Wyznaczyła go działalność malarzy skupionych w Pracowni w Hotelu Europejskim w Warszawie, gdzie między jesienią 1874 roku a końcem 1875 roku mieszkali i malowali Józef Chełmoński, Adam Chmielowski i Stanisław Witkiewicz, do 1877 dwaj ostatni z wymienionych, zaś do 1883 r. – Stanisław Witkiewicz.

Powołana w Pracowni wspólnota osobowości i talentów: jednego z najwybitniejszych malarzy polskich o niespotykanej bujności malarskiego gestu Józefa Chełmońskiego z Adamem Chmielowskim, później świętym Bratem Albertem, artystą o nie do końca możliwej do opisania sile oddziaływania, i Stanisławem Witkiewiczem, żarliwym agnostykiem, wtenczas tylko malarzem, a niedługo najwybitniejszym krytykiem sztuki tamtej epoki, zaowocowała powstaniem obrazów stanowiących kanon polskiej sztuki, takich jak np.: „Babie lato” Chełmońskiego, „Ogród miłości” Chmielowskiego czy „Orka” Witkiewicza. Intelektualna i artystyczna atmosfera Pracowni oddziałała także na artystyczną Warszawę tego czasu. Bywali tam i czerpali inspiracje między innymi: młody Henryk Sienkiewicz, który po kilkunastu latach stworzył literacki portret Pracowni w noweli „Ta trzecia”, oraz Helena Modrzejewska, w pełni swego scenicznego sukcesu.

Poświęcona dziejom Pracowni wystawa składa się z trzech wzajemnie powiązanych części. Jej część najważniejszą stanowić będzie ekspozycja obrazów namalowanych w Pracowni, wraz z dziełami zaginionymi, pokazywanymi na wystawie w postaci wielkoformatowych wydruków. Znajdą się tu obrazy znane z galerii największych polskich muzeów, a także prace z kolekcji prywatnych, również zagranicznych, dotąd nie pokazywane w Polsce, czasami uznane za zaginione. Ponad czterdzieści obrazów współtworzących malarską historię Pracowni, stanie się materiałem dla narracji poświęconych kategoriom artystycznego warsztatu, malarskiego stylu, ekspresji osobowości twórczych, wzajemnych wpływów i odrębności, temu wszystkiemu, co mieści się pomiędzy artystycznym indywidualizmem a wspólnotą tworzenia.

Tak skonstruowaną część centralną poprzedzi Prolog ukazujący najbliższą obrazową tradycję dla dzieł powstałych w Warszawie: ku dziełom Pracowni prowadzić będą wybrane obrazy z wczesnej, związanej z Monachium twórczości malarzy, a także kompozycje Juliusza Kossaka, Józefa Brandta, Alfreda Wierusza-Kowalskiego. Przede wszystkim zaś obrazy Maksymiliana Gierymskiego, z którego malarstwem w szczególny sposób skonfrontowano twórczość malarzy z Europejskiego. Epilog – ostatnia część wystawy – złożony będzie z dzieł powstałych z inspiracji obrazami Pracowni. Znajdą się tu płótna takich wybitnych twórców, jak m. in.: Jacek Malczewski, Władysław Podkowiński, Kazimierz Sichulski, pokazujące atrakcyjność dzieł z Europejskiego dla następnych pokoleń, pozwalające jednocześnie zobaczyć młodopolskie dzieła w nowych, dotąd nie powoływanych perspektywach. Twórcze, międzypokoleniowe związki, najsilniej na wystawie uwidoczni relacja pomiędzy wielką „Czwórką” Chełmońskiego, uznawaną za szczytowe osiągnięcie realizmu a otwierającym polski symbolizm „Szałem uniesień” Podkowińskiego. Niezwykłą okazją dla poznańskiej publiczności będzie możliwość zobaczenia tego ostatniego dzieła–jednego z najsłynniejszych w ostatniej dekadzie XIX wieku polskich obrazów.

Pracownia w Hotelu Europejskim w Warszawie nie była przedmiotem odrębnych badań. Z tego powodu w towarzyszącym wystawie wydawnictwie znajdzie się, obok eseju wstępnego, obszerna część dokumentacyjna, która obejmie: katalog dzieł powstałych w Pracowni, antologię warszawskiej krytyki artystycznej lat 70. i początku 80. oraz pełne zestawienie wspomnień o Pracowni. Wystawie towarzyszyć będzie atrakcyjny program edukacyjny, związany z kilkoma zagadnieniami: warsztatu malarza II połowy XIX w., mitologii Artysty i Pracowni, problematyki Realizmu i Symbolizmu w polskiej sztuce XIX w. oraz problemów związanych z kategorią artystycznych wpływów. Program edukacyjny dla rodzin zakłada zorganizowanie cyklu warsztatów plastycznych dla dzieci „W malarskiej pracowni”, a także przygotowanie książeczki – przewodnika „Cztery pory roku”. Dla dorosłych przewidziane są „Niedzielne spotkania na wystawie”, prowadzone przez ekspertów z dziedziny historii sztuki, oraz cykl kuratorskich oprowadzeń po wystawie. Kuratorem tej wystawy w Muzeum Narodowym w Poznaniu jest Maria Gołąb, a aranżerem  plastycznym – Andrzej Okińczyc.

Aleksandra Sobocińska, rzecznik prasowy Muzeum Narodowego w Poznaniu

Na fot.: Obraz „Babie Lato”, Józef Chełmoński

Fot.: Muzeum Narodowe w Poznaniu